ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV، نام گروه بزرگی از ویروس‌هاست که می‌توانند پوست و مخاط را درگیر کنند. عفونت HPV در بسیاری از افراد هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند و اغلب با گذشت زمان توسط سیستم ایمنی مهار می‌شود. برخی انواع HPV می‌توانند باعث ایجاد زگیل‌های تناسلی شوند و برخی انواع پرخطر نیز با تغییرات سلولی و بروز بعضی سرطان‌ها ارتباط دارند.
انواع HPV ایجادکنندهٔ زگیل تناسلی معمولاً با انواع پرخطر مرتبط با سرطان متفاوت هستند. وجود زگیل تناسلی به این معنا نیست که فرد به سرطان مبتلاست یا در آینده حتماً به سرطان مبتلا خواهد شد. بااین‌حال، انجام غربالگری‌ها و پیگیری‌های مناسب نباید نادیده گرفته شود.
HPV چگونه منتقل می‌شود؟
HPV تناسلی بیشتر از طریق تماس مستقیم پوست و مخاط در روابط جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی منتقل می‌شود. برای انتقال ویروس لزوماً نیازی به رابطهٔ جنسی کامل نیست و حتی در نبود زگیل قابل مشاهده نیز انتقال ممکن است رخ دهد.
ازآنجاکه علائم ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها پس از تماس ظاهر شوند، معمولاً نمی‌توان زمان دقیق انتقال یا فردی را که عفونت از او منتقل شده است مشخص کرد. استفادهٔ صحیح از کاندوم می‌تواند احتمال انتقال را کاهش دهد، اما محافظت کامل ایجاد نمی‌کند؛ زیرا HPV ممکن است نواحی‌ای را درگیر کند که با کاندوم پوشانده نمی‌شوند.
زگیل تناسلی و تشخیص آن
زگیل‌های تناسلی ممکن است به‌صورت یک یا چند ضایعهٔ صاف یا برجسته، همرنگ پوست یا با رنگی متفاوت در ناحیهٔ تناسلی و اطراف مقعد دیده شوند. هر برجستگی در این نواحی لزوماً زگیل تناسلی نیست. مولوسکوم کونتاژیوزوم، منگوله‌های پوستی، برجستگی‌های طبیعی غدد چربی و برخی خال‌ها ممکن است ظاهری شبیه زگیل داشته باشند.
تشخیص معمولاً با معاینهٔ پوست انجام می‌شود. اگر ظاهر ضایعه غیرمعمول باشد، تشخیص قطعی نباشد، ضایعه به درمان پاسخ ندهد یا علائمی مانند خونریزی، زخم، سفتی یا تغییر رنگ وجود داشته باشد، ممکن است نمونه‌برداری پوستی ضرورت پیدا کند.
آزمایش HPV معمولاً برای تأیید زگیل تناسلی قابل مشاهده یا انتخاب روش درمان آن استفاده نمی‌شود. آزمایش‌های HPV بیشتر در چارچوب غربالگری دهانهٔ رحم و بر اساس دستورالعمل‌های مربوط انجام می‌شوند. در صورت نیاز، ارزیابی بیمار می‌تواند با همکاری متخصص زنان، اورولوژی یا دیگر تخصص‌های مرتبط ادامه پیدا کند.
درمان زگیل تناسلی
هدف درمان، برطرف‌کردن زگیل‌های قابل مشاهده و کاهش علائمی مانند خارش، درد یا حساسیت است. هیچ‌یک از روش‌های درمانی، حذف کامل HPV از بدن را تضمین نمی‌کنند؛ بنابراین ممکن است زگیل‌ها حتی پس از درمان موفق دوباره ظاهر شوند.
در انتخاب روش درمان، تعداد، اندازه، محل و گستردگی زگیل‌ها، وضعیت سیستم ایمنی، بارداری، درمان‌های قبلی و ترجیحات فرد در کنار یکدیگر ارزیابی می‌شوند.
در افراد مناسب ممکن است از روش‌های زیر استفاده شود:
کرایوتراپی یا سرمادرمانی
الکتروکوتر
درمان با لیزر
برداشت جراحی
داروهای موضعی تجویزشده توسط پزشک
روند بهبود و عوارض احتمالی هر روش متفاوت است. پس از درمان ممکن است قرمزی، حساسیت، پوسته‌ریزی، زخم سطحی یا تغییر موقت رنگ پوست ایجاد شود. یک روش واحد و ایدئال برای همهٔ افراد و تمام ضایعات وجود ندارد.
عود زگیل و ارزیابی شریک جنسی
حتی پس از برطرف‌شدن زگیل‌های قابل مشاهده، ممکن است ویروس در پوست اطراف باقی بماند و زگیل‌های جدید، به‌ویژه در ماه‌های نخست پس از درمان، ظاهر شوند. کندن، بریدن یا اصلاح مستقیم روی ضایعات می‌تواند موجب آسیب پوست، خونریزی و گسترش ضایعات به نواحی اطراف شود.
بهتر است شریک جنسی فعلی از وجود زگیل مطلع شود. در صورت مشاهدهٔ زگیل یا هر ضایعهٔ مشکوک، معاینهٔ پزشکی توصیه می‌شود. آزمایش HPV برای شریک جنسیِ فرد مبتلا به زگیل، به‌طور معمول توصیه نمی‌شود؛ اما نیاز به بررسی سایر عفونت‌های منتقله از راه تماس جنسی بر اساس سابقه و عوامل خطر هر فرد تعیین خواهد شد.
پیشگیری از HPV
واکسن HPV می‌تواند از عفونت ناشی از برخی انواع HPV و مشکلات مرتبط با آن‌ها پیشگیری کند، اما عفونت یا زگیل تناسلی موجود را درمان نمی‌کند. مناسب‌بودن واکسیناسیون با توجه به سن، سابقهٔ واکسیناسیون و شرایط پزشکی هر فرد ارزیابی می‌شود.
واکسیناسیون، استفادهٔ صحیح از کاندوم، شرکت در برنامه‌های غربالگری مناسب، مراجعه برای ارزیابی ضایعات مشکوک و انجام معاینات توصیه‌شده، از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه و پیگیری هستند.
چه زمانی باید به متخصص پوست مراجعه کرد؟
در صورت مشاهدهٔ برجستگی، زگیل، زخم، خونریزی، تغییر رنگ یا ضایعه‌ای که در ناحیهٔ تناسلی یا اطراف مقعد بهبود نمی‌یابد، باید برای معاینه به پزشک مراجعه کرد. در دوران بارداری یا در صورت ابتلا به بیماری و مصرف داروهایی که بر سیستم ایمنی تأثیر می‌گذارند، بهتر است ارزیابی به تعویق نیفتد.
در مطب تخصصی پوست دکتر آرمین مشتاق در چانکایا، آنکارا، زگیل‌های تناسلی با رعایت حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات پزشکی ارزیابی می‌شوند. برنامهٔ درمان و پیگیری نیز بر اساس یافته‌های معاینه و شرایط پزشکی هر فرد تنظیم خواهد شد.
خیر. بیشتر زگیل‌های تناسلی بر اثر انواعی از ویروس HPV ایجاد می‌شوند که با سرطان ارتباطی ندارند. بااین‌حال ممکن است انواع پرخطر HPV نیز هم‌زمان در بدن فرد وجود داشته باشند. بنابراین درمان زگیل تناسلی جایگزین غربالگری سرطان دهانه رحم نیست و این غربالگری باید متناسب با سن فرد و نتایج بررسی‌های قبلی ادامه یابد.
خیر. ساختارهای طبیعی ناحیه تناسلی و برخی بیماری‌های پوستی ممکن است با زگیل اشتباه گرفته شوند. تشخیص معمولاً با معاینه انجام می‌شود؛ اما در ضایعات مشکوک، خونریزی‌دهنده، زخمی یا مقاوم به درمان، ممکن است نمونه‌برداری لازم باشد. برای تشخیص زگیل تناسلی، آزمایش روتین HPV توصیه نمی‌شود؛ آزمایش HPV در غربالگری دهانه رحم هدف متفاوتی دارد.
با توجه به تعداد، اندازه و محل زگیل‌ها، روش‌هایی مانند کرایوتراپی (فریز کردن)، الکتروکوتر، کرم‌های تجویزی مناسب یا روش‌های جراحی در نظر گرفته می‌شوند. هدف درمان، از بین بردن زگیل‌های قابل مشاهده است و به معنای پاک شدن کامل ویروس HPV از بدن نیست. احتمال عود، به‌ویژه در ماه‌های نخست پس از درمان، وجود دارد. محصولات مخصوص درمان زگیل دست و پا نیز نباید در ناحیه تناسلی استفاده شوند.
واکسن HPV عفونت یا زگیل‌های موجود را درمان نمی‌کند و هدف آن پیشگیری است. ابتلای قبلی به HPV به این معنا نیست که فرد با همه انواع ویروسِ تحت پوشش واکسن مواجه شده است. بنابراین، با توجه به سن، سابقه واکسیناسیون و شرایط فرد، ممکن است تزریق واکسن توصیه شود. واکسن HPV نیز جایگزین غربالگری‌های لازم سرطان دهانه رحم نیست.
اطلاع دادن به شریک جنسی فعلی اهمیت دارد. حتی بدون وجود علائم نیز ممکن است ویروس HPV در بدن فرد وجود داشته باشد؛ بنابراین معاینه و در صورت نیاز، آزمایش سایر عفونت‌های مقاربتی برای شریک جنسی قابل بررسی است. صرفاً به‌دلیل وجود زگیل در یکی از طرفین، انجام آزمایش روتین HPV برای شریک جنسی توصیه نمی‌شود.
کاندوم خطر انتقال را کاهش می‌دهد، اما چون تمام پوست ناحیه تناسلی را نمی‌پوشاند، محافظت کامل ایجاد نمی‌کند. در صورت وجود زگیل‌های قابل مشاهده، بهتر است رابطه جنسی تا پایان درمان متوقف شود. از بین رفتن زگیل‌ها نیز به معنای رفع کامل خطر انتقال نیست.
ویروس HPV بیشتر از طریق تماس مستقیم پوست و مخاط هنگام رابطه جنسی منتقل می‌شود و برای انتقال آن لزوماً نیازی به دخول کامل نیست. حتی افرادی که زگیل قابل مشاهده‌ای ندارند نیز ممکن است ناقل ویروس باشند. از آنجا که زگیل‌ها ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها پس از انتقال ویروس ظاهر شوند، معمولاً نمی‌توان زمان انتقال یا فرد انتقال‌دهنده را با قطعیت مشخص کرد. بنابراین، تشخیص زگیل تناسلی به‌تنهایی نشانه خیانت شریک جنسی نیست.