Botulinum toksin, sinir uçlarından kaslara veya ter bezlerine iletilen uyarıları geçici olarak azaltan tıbbi bir üründür. Halk arasında sıklıkla “botoks” olarak bilinse de Botox belirli bir markanın ticari adıdır.
Botulinum toksin yılan zehiri değildir. Clostridium botulinum bakterisinin ürettiği toksinin saflaştırılmış ve tıbbi kullanıma uygun hâle getirilmiş formudur. Kullanılacak ürün, doz ve uygulama noktaları kişinin anatomisine ve uygulama amacına göre belirlenir.
Botulinum toksin, uygulandığı bölgedeki sinir-kas iletimini geçici olarak azaltır. Böylece seçilmiş kasların hareket gücü kontrollü biçimde azalabilir.
Amaç yüz kaslarını tamamen hareketsiz bırakmak değil, kişinin doğal ifadesini ve yüz dengesini koruyarak hedeflenen kasların hareketini azaltmaktır. Etki kalıcı değildir ve zaman içerisinde azalır.
Botulinum toksin özellikle mimik hareketleriyle belirginleşen dinamik çizgilerin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Başlıca uygulama alanları şunlardır:
Alındaki yatay çizgiler
Kaş arasındaki çizgiler
Göz çevresindeki kazayağı çizgileri
Seçilmiş kişilerde burun, çene ve ağız çevresi
Boyundaki belirli kas bantları
Yüz istirahat hâlindeyken belirgin olan derin ve statik çizgilerde botulinum toksin tek başına yeterli olmayabilir. Hacim kaybı, cilt lekeleri ve elastikiyet azalması için farklı yöntemler gerekebilir.
Kasların gücü ve yerleşimi, kaşların şekli, göz kapaklarının konumu, yüz asimetrileri ve mimik alışkanlıkları kişiden kişiye değişir. Bu nedenle herkese aynı noktalardan ve aynı dozlarda uygulama yapılması uygun değildir.
İşlem öncesinde yüz hem istirahat hâlindeyken hem de mimik hareketleri sırasında değerlendirilir. Daha önce yapılan uygulamalar ve alınan sonuçlar da planlamada dikkate alınır.
İlk değişiklikler genellikle birkaç gün içinde fark edilmeye başlar. Etkinin yerleşmesi ve devam süresi; kullanılan ürüne, doza, uygulama bölgesine, kas gücüne ve kişisel özelliklere göre değişebilir.
Kontrol zamanı hekim tarafından belirlenir. Gerekli görülmedikçe erken dönemde ek uygulama yapılması uygun olmayabilir.
Botulinum toksin, uygun kişilerde koltuk altı gibi bölgelerde görülen aşırı terlemenin azaltılması amacıyla da kullanılabilir. Gerekli durumlarda terlemenin ilaçlar, tiroit hastalıkları, enfeksiyonlar veya başka sistemik durumlarla ilişkisi araştırılır.
Uygulama sonrasında enjeksiyon bölgesinde kızarıklık, hassasiyet, morarma, baş ağrısı veya geçici asimetri görülebilir. Kaş ya da göz kapağı konumunda, gülümsemede veya mimiklerde geçici değişiklikler oluşabilir.
Çok nadir olarak yutma, konuşma veya solunum güçlüğü gibi belirtiler gelişebilir. Böyle bir durumda acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Uygulama aşağıdaki durumlarda ertelenebilir veya uygun görülmeyebilir:
Uygulama bölgesinde aktif enfeksiyon
Ürüne karşı bilinen aşırı duyarlılık
Sinir-kas iletişimini etkileyen bazı hastalıklar
Gebelik veya emzirme dönemi
Botulinum toksinle etkileşebilecek ilaçların kullanılması
Uygulamanın kişiye uygun bulunmaması
Kullanılan bütün ilaçlar, takviyeler, hastalıklar ve daha önce yapılan işlemler uygulama öncesinde hekime bildirilmelidir. Reçeteli ilaçlar hekim önerisi olmadan kesilmemelidir.
Uzm. Dr. Armin Müştak Dermatoloji Muayenehanesi’nde botulinum toksin uygulamasına uygunluk dermatolojik ve anatomik değerlendirme sonucunda belirlenir. Beklenen etkiler, sınırlılıklar, olası riskler ve alternatifler işlem öncesinde görüşülür.
Botulinum toksin, hedeflenen kasların aktivitesini geçici olarak azaltır. Estetik amaçla özellikle alın, kaş arası ve göz çevresindeki mimik çizgilerinin görünümünü hafifletmek için kullanılır. Uygun hastalarda aşırı terleme gibi farklı durumlarda da değerlendirilebilir. Dolgudan farklı olarak dokulara hacim kazandırmaz.
Etki genellikle birkaç gün içinde başlar; sonuç çoğunlukla 10–14 gün içinde değerlendirilir. Mimik çizgilerine yönelik uygulamalarda etki sıklıkla yaklaşık 3–4 ay sürer. Bu süre kullanılan ürüne, uygulama bölgesine, doza ve kişisel özelliklere göre değişebilir. Tekrar uygulama zamanı muayeneyle belirlenir.
Uygulamanın amacı, hedeflenen kasların hareketini kontrollü biçimde azaltırken doğal ifadeyi korumaktır. Enjeksiyon noktaları ve doz, yüz anatomisine ve beklentilere göre planlanır. Aşırı veya uygun olmayan uygulamalar istenmeyen ifade değişikliklerine neden olabilir.
Etki azaldıkça kas hareketleri ve bunlara bağlı çizgiler yeniden belirginleşir. Uygulamayı bırakmak, tek başına kırışıklıkların eskisinden daha kötü olmasına neden olmaz. Ancak doğal yaşlanma ve güneşin cilt üzerindeki etkileri zaman içinde devam eder.
Gebelik ve emzirme döneminde estetik amaçlı uygulama genellikle ertelenir. Enjeksiyon bölgesinde enfeksiyon, bazı sinir-kas hastalıkları veya ürüne karşı alerji öyküsü varsa özel değerlendirme gerekir. Kullandığınız ilaçları ve önceki botulinum toksin uygulamalarınızı doktorunuza bildirin; ilaçlarınızı kendiliğinizden kesmeyin.
Enjeksiyon yerlerinde geçici kızarıklık, hassasiyet, şişlik veya morarma görülebilir. Baş ağrısı, asimetri ve geçici kaş ya da göz kapağı düşüklüğü de gelişebilir. İşlem bölgesini ovalamayın veya masaj yapmayın; verilen bakım önerilerini izleyin. Nadir de olsa yutma, konuşma veya nefes alma güçlüğü gelişirse acil tıbbi yardım alın.