تعریق سازوکاری طبیعی است که به تنظیم دمای بدن کمک میکند. بااینحال، در بعضی افراد میزان تعریق بیش از نیاز بدن است و با گرمای محیط یا فعالیت بدنی تناسبی ندارد. این وضعیت ممکن است بر فعالیتهای روزمره، روابط اجتماعی، انتخاب لباس و زندگی کاری فرد تأثیر بگذارد.
تعریق بیشازحد با اصطلاح پزشکی «هایپرهیدروز» شناخته میشود و بیشتر در نواحی زیر بغل، کف دستها، کف پاها، صورت و پوست سر دیده میشود. پیش از برنامهریزی درمان باید محل تعریق، زمان شروع، شدت علائم، وجود تعریق شبانه، داروهای مصرفی و احتمال ارتباط آن با بیماریهای زمینهای بررسی شوند.
تزریق بوتولینوم توکسین یکی از روشهای پزشکی است که میتواند در افراد مناسب برای کاهش موقت تعریق در نواحی مشخص در نظر گرفته شود.
هایپرهیدروز به تعریقی گفته میشود که بیش از نیاز بدن برای تنظیم دماست و فعالیتهای روزمره یا کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار میدهد.
تعریق بیشازحد معمولاً در دو گروه اولیه و ثانویه بررسی میشود.
در هایپرهیدروز اولیه، بیماری یا داروی مشخصی که بتواند تعریق را توضیح دهد، یافت نمیشود. این وضعیت اغلب از دوران کودکی یا نوجوانی آغاز میشود و معمولاً بهصورت دوطرفه و نسبتاً متقارن دیده میشود.
نواحی شایع درگیر عبارتاند از:
زیر بغل
کف دستها
کف پاها
صورت و پوست سر
تعریق اولیه معمولاً هنگام خواب کاهش مییابد یا متوقف میشود. ممکن است افراد دیگری در خانواده نیز شکایت مشابهی داشته باشند.
هایپرهیدروز ثانویه ممکن است بر اثر یک بیماری، تغییرات هورمونی یا مصرف بعضی داروها ایجاد شود. در این حالت، تعریق ممکن است گستردهتر باشد، بهطور ناگهانی در بزرگسالی آغاز شود یا هنگام خواب نیز ادامه پیدا کند.
برخی عوامل و شرایطی که ممکن است باعث افزایش تعریق شوند عبارتاند از:
بیماریهای تیروئید
اختلالات قند خون
یائسگی و تغییرات هورمونی
بعضی عفونتها
بیماریهای عصبی
مصرف برخی داروها
مصرف الکل یا مواد مخدر
بهندرت، بعضی بیماریهای سیستمیک
تعریق ناگهانی، تعریق گسترده در سراسر بدن، تعریق شبانه یا تعریق همراه با علائمی مانند کاهش وزن، تب یا تپش قلب نیازمند بررسی علت زمینهای است.
در ارزیابی هایپرهیدروز، زمان شروع، مدت و شدت تعریق، نواحی درگیر، متقارن یا یکطرفه بودن علائم و تأثیر آن بر زندگی روزمره بررسی میشوند.
موارد زیر نیز ممکن است بر تشخیص و برنامه درمانی تأثیر بگذارند:
موضعی یا منتشر بودن تعریق
شروع تدریجی یا ناگهانی علائم
وجود تعریق شبانه
داروهای مصرفی
بیماریهای همراه
بارداری یا شیردهی
درمانهای قبلی
تأثیر تعریق بر کار، روابط اجتماعی و فعالیتهای روزانه
هایپرهیدروز اولیه اغلب با شرح حال و معاینه تشخیص داده میشود. اگر احتمال تعریق ثانویه مطرح باشد، ممکن است بر اساس یافتههای معاینه، آزمایشهای آزمایشگاهی یا بررسیهای تکمیلی درخواست شوند. انجام مجموعهای یکسان از آزمایشها برای همه افراد مبتلا به تعریق بیشازحد ضروری نیست.
درمان با توجه به علت، محل و شدت تعریق، بیماریهای همراه و شرایط هر فرد برنامهریزی میشود.
گزینههای قابل بررسی عبارتاند از:
ضدتعریقهای پزشکی
داروهای موضعی تجویزی
یونتوفورزیس
تزریق بوتولینوم توکسین
داروهای خوراکی در افراد مناسب
بعضی روشهای مبتنی بر دستگاه
روشهای جراحی در موارد شدید و منتخب
هر روش برای همه نواحی مناسب نیست. برای نمونه، یونتوفورزیس بیشتر برای تعریق کف دستها و کف پاها در نظر گرفته میشود؛ درحالیکه بوتولینوم توکسین یکی از گزینههای شناختهشده برای تعریق بیشازحد زیر بغل است و در بعضی شرایط ممکن است برای نواحی دیگری نیز بررسی شود.
در انتخاب روش درمان باید میزان اثر مورد انتظار، احتمال بروز عوارض، موقتی یا ماندگار بودن نتیجه و ترجیحات فرد همزمان در نظر گرفته شوند.
غدد عرق با دریافت پیامهای عصبی فعال میشوند. بوتولینوم توکسین بهطور موقت انتقال این پیامها به غدد عرق موجود در ناحیه تزریق را کاهش میدهد و در نتیجه میزان تعریق آن ناحیه کمتر میشود.
اثر این روش به ناحیه تحت درمان محدود است. تزریق بوتولینوم توکسین تعریق تمام بدن را متوقف نمیکند و سازوکار کلی تنظیم دمای بدن را از بین نمیبرد.
اثر درمان دائمی نیست. با گذشت زمان، ارتباط عصبی با غدد عرق دوباره برقرار میشود و میزان تعریق ممکن است بهتدریج افزایش یابد.
تعریق بیشازحد زیر بغل ممکن است باعث خیسشدن قابلتوجه لباس، نیاز به تعویض مکرر آن، نگرانی درباره بوی بدن و احساس ناراحتی در محیطهای اجتماعی یا کاری شود.
تزریق بوتولینوم توکسین میتواند در افراد مناسب، بهویژه در موارد هایپرهیدروز اولیه و شدید زیر بغل که با ضدتعریقهای پزشکی بهاندازه کافی کنترل نشده است، بهعنوان یکی از گزینههای درمانی در نظر گرفته شود.
پیش از درمان، محدوده تعریق با معاینه مشخص میشود. در صورت نیاز میتوان از آزمون ید–نشاسته برای تعیین دقیقتر نواحی دارای تعریق بیشتر استفاده کرد. سپس دارو با چند تزریق کوچک و داخلجلدی در سراسر محدوده مشخصشده تزریق میشود.
نوع فرآورده، مقدار کل دارو و نقاط تزریق بر اساس وسعت و شدت تعریق تعیین میشوند. واحدهای اندازهگیری فرآوردههای مختلف بوتولینوم توکسین معادل یکدیگر نیستند و نباید مستقیماً با هم مقایسه یا تبدیل شوند.
در بعضی افراد ممکن است تزریق بوتولینوم توکسین برای تعریق بیشازحد کف دستها، کف پاها، صورت یا پوست سر نیز بررسی شود. بااینحال، روش تزریق، میزان درد و عوارض احتمالی در این نواحی با زیر بغل متفاوت است.
تزریق در کف دست ممکن است باعث ضعف موقت عضلات دست و کاهش قدرت گرفتن اشیا شود. تزریق در کف پا نیز معمولاً دردناکتر است. در ناحیه صورت باید احتمال تأثیر دارو بر عضلات مجاور و بروز تغییرات ناخواسته در حالت چهره یا افتادگی پلک در نظر گرفته شود.
موارد مصرف تأییدشده فرآوردههای مختلف بوتولینوم توکسین ممکن است یکسان نباشند. بنابراین، ناحیه درمان، نوع فرآورده، هدف تزریق، محدودیتها و عوارض احتمالی باید پیش از اقدام توضیح داده شوند.
پیش از تزریق، محدوده درمان مشخص و پوست پاکسازی میشود. در صورت نیاز میتوان برای کاهش ناراحتی از کرم بیحسکننده موضعی، خنککردن پوست یا روشهای تسکیندهنده دیگر استفاده کرد.
بوتولینوم توکسین با چندین تزریق کوچک و سطحی در ناحیه دارای تعریق تزریق میشود. تعداد نقاط تزریق و مقدار دارو به وسعت ناحیه، شدت تعریق، محل درمان و فرآورده مورد استفاده بستگی دارند.
مدت انجام درمان و تعداد تزریقها برای همه یکسان نیست. پس از تزریق نیز توصیههای مراقبتی متناسب با ناحیه درمان و شرایط هر فرد ارائه میشوند.
کاهش تعریق معمولاً طی چند روز پس از تزریق آغاز میشود؛ اما برای ارزیابی کاملتر نتیجه ممکن است حدود یک تا دو هفته زمان لازم باشد.
مدت ماندگاری اثر در افراد مختلف متفاوت است. ناحیه درمان، شدت اولیه تعریق، مقدار و نوع فرآورده تزریقشده و پاسخ بدن هر فرد میتوانند بر این مدت تأثیر بگذارند.
اثر درمان دائمی نیست. اگر تعریق بهتدریج بازگردد و تکرار تزریق از نظر پزشکی مناسب باشد، میتوان درمان را دوباره بررسی کرد. زمان تکرار باید بر اساس پاسخ فرد به درمان تعیین شود، نه یک برنامه ثابت و یکسان برای همه.
تزریق بوتولینوم توکسین برای کنترل تعریق کاملاً بدون خطر نیست. عوارض احتمالی عبارتاند از:
درد یا حساسیت در محل تزریق
قرمزی یا تورم خفیف
خونریزی نقطهای یا کبودی
سردرد
سوزش در محل تزریق
کاهش تعریق کمتر از میزان مورد انتظار
کاهش نامنظم تعریق در بخشهای مختلف ناحیه درمان
عفونت
ضعف موقت عضلات، متناسب با ناحیه تزریق
در تزریق کف دست ممکن است قدرت گرفتن اشیا بهطور موقت کاهش یابد. در تزریق ناحیه صورت نیز احتمال تغییر موقت در حالت چهره یا افتادگی پلک وجود دارد.
بهندرت، اثر بوتولینوم توکسین ممکن است به خارج از ناحیه تزریق گسترش یابد و باعث ضعف عمومی عضلات، دوبینی یا اختلال در صحبتکردن، بلع یا تنفس شود. بروز چنین علائمی به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
وجود هر یک از شرایط زیر باید پیش از تزریق به پزشک اطلاع داده شود:
بارداری یا شیردهی
عفونت فعال، زخم باز یا التهاب قابلتوجه در محل تزریق
حساسیت شناختهشده به بوتولینوم توکسین یا ترکیبات فرآورده
بیماریهای مؤثر بر انتقال عصبیعضلانی
مصرف بعضی آنتیبیوتیکها یا داروهای مؤثر بر عملکرد عضلات
مصرف داروهایی که احتمال خونریزی یا کبودی را افزایش میدهند
سابقه عارضه پس از تزریق بوتولینوم توکسین
این موارد ممکن است نیازمند بررسی بیشتر، رعایت احتیاطهای ویژه یا بهتعویقانداختن درمان باشند. هیچ داروی تجویزشدهای نباید بدون مشورت با پزشک قطع شود.
پس از تزریق، از فشار شدید یا ماساژ ناحیه درمان خودداری کنید و توصیههای اختصاصی پزشک را رعایت کنید.
قرمزی، حساسیت یا برجستگیهای کوچک و موقت ممکن است در محلهای تزریق دیده شوند. در صورت بروز درد شدید، تورم روبهافزایش، نشانههای عفونت یا ضعف عضلانی غیرمنتظره، باید با پزشک انجامدهنده درمان تماس گرفته شود.
نتیجه درمان نباید در روز نخست ارزیابی شود. برای مشخصشدن تغییر میزان تعریق باید زمان کافی سپری شود. در صورت نیاز، پاسخ به درمان و محدوده باقیمانده تعریق در جلسه پیگیری دوباره بررسی میشوند.
در مطب تخصصی پوست دکتر آرمین مشتاق، محل و شدت تعریق، زمان شروع علائم، داروهای مصرفی، بیماریهای همراه و درمانهای قبلی بررسی میشوند.
اگر احتمال هایپرهیدروز ثانویه مطرح باشد، ارزیابیها و آزمایشهای لازم بر اساس یافتههای پزشکی برنامهریزی خواهند شد. در افرادی که برای تزریق بوتولینوم توکسین مناسب تشخیص داده میشوند، محدوده درمان، نوع فرآورده و مقدار دارو بهصورت اختصاصی تعیین میشوند.
مطب تخصصی پوست دکتر آرمین مشتاق در بلوار توران گونش، چانکایا، آنکارا قرار دارد. برای ارزیابی تعریق بیشازحد و بررسی گزینههای درمانی میتوانید وقت معاینه بگیرید.
هدف از خدمات زیبایی پوست، حفظ سلامت پوست، ارزیابی تغییرات ناشی از افزایش سن یا عوامل محیطی و…
تغییراتی که در پوست، مو، ناخن یا مخاط دهان رخ میدهد ممکن است با بیماریهای مختلف پوستی مرتبط…
مطب تخصصی پوست دکتر آرمین مشتاق در بلوار توران گونش، چانکایا، آنکارا فعالیت دارد. در این مطب، بیماریهای…
ویتیلیگو نوعی بیماری پوستی است که در آن سلولهای تولیدکننده رنگدانه پوست، یعنی ملانوسیتها، آسیب میبینند یا از…
زگیل چیست؟ زگیلها ضایعات پوستی خوشخیم و مسری هستند که بر اثر عفونت با انواعی از ویروس پاپیلومای…
HPV و زگیل تناسلی چیست؟ ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) گروه بزرگی از ویروسهای شایع است که میتواند پوست…
تزریق فیلر روشی پزشکی است که برای اصلاح تغییرات حجم، بعضی خطوط و تناسب اجزای صورت به کار…
میکرونیدلینگ RF (سوزن طلایی) چیست؟ میکرونیدلینگ RF که گاهی با نام «سوزن طلایی» شناخته میشود، روشی پزشکی است…
لیزر فرکشنال CO₂ چیست؟ لیزر فرکشنال کربندیاکسید (CO₂) نوعی لیزر ابلیتیو است که ستونهای میکروسکوپی و کنترلشده حرارتی…
درمان لکهای پوستی با لیزر تمام نواحی قهوهای یا تیره پوست از یک نوع لک نیستند. لکهای ناشی…
پیری پوست فرایندی طبیعی است که علاوه بر افزایش سن، عواملی مانند نور خورشید، ویژگیهای ژنتیکی، حرکات مکرر…
مزوتراپی چیست؟ مزوتراپی روشی تزریقی است که در آن مقادیر کمی از محصولات انتخابشده، با استفاده از سوزنهای…
میکرونیدلینگ چیست؟ میکرونیدلینگ یک روش پزشکی است که در آن با استفاده از سوزنهای بسیار ظریف، کانالهای میکروسکوپی…
پوستپزشکی شاخهای از علم پزشکی است که به تشخیص، درمان و پیگیری بیماریهای پوست، مو، ناخن و مخاط…
زیبایی پوست بخشی از پوستپزشکی است که روشهای پزشکی مرتبط با سلامت و ظاهر پوست، آناتومی صورت و…