ویتیلیگو یک بیماری مزمن پوستی است که بر اثر از بین رفتن سلول‌های تولیدکننده رنگدانه پوست، به نام ملانوسیت‌ها، باعث ایجاد لکه‌های سفید می‌شود.

این لکه‌ها می‌توانند در نواحی مختلف بدن ظاهر شوند و به‌مرور بزرگ‌تر شوند، در نواحی جدید ایجاد شوند یا برای مدت طولانی بدون تغییر باقی بمانند.

ویتیلیگو مسری نیست. این بیماری عفونی نیست و از طریق تماس از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود.

امروزه سازوکارهای ایجاد ویتیلیگو بهتر شناخته شده‌اند و گزینه‌های تازه‌ای برای درمان آن توسعه یافته‌اند. ارزیابی زودهنگام توسط متخصص پوست، برای تعیین فعالیت بیماری و برنامه‌ریزی درمان مناسب اهمیت دارد.

ویتیلیگو چرا ایجاد می‌شود؟

واکنش سیستم ایمنی علیه ملانوسیت‌ها نقش مهمی در ایجاد ویتیلیگو دارد.

تصور می‌شود عوامل مختلفی مانند زمینه ژنتیکی، سازوکارهای مرتبط با سیستم ایمنی و استرس اکسیداتیو در بروز این بیماری مؤثر باشند.

در برخی بیماران، پس از آسیب پوستی، اصطکاک یا آفتاب‌سوختگی، لکه‌های سفید جدیدی ایجاد می‌شوند. این حالت «پدیده کوبنر» نام دارد.

ویتیلیگو بیماری‌ای نیست که صرفاً به دلیل استرس روانی ایجاد شود. با این حال، استرس ممکن است در برخی بیماران بر روند بیماری تأثیر بگذارد.

علائم ویتیلیگو چیست؟

بارزترین نشانه ویتیلیگو، لکه‌هایی است که از پوست اطراف روشن‌ترند یا کاملاً سفید به نظر می‌رسند.

این لکه‌ها به‌ویژه ممکن است در نواحی زیر دیده شوند:

• صورت، اطراف چشم‌ها و دور لب‌ها
• دست‌ها و انگشتان
• آرنج‌ها و زانوها
• زیر بغل و کشاله ران
• ناحیه تناسلی
• تنه و سایر نواحی پوست

گاهی موهای نواحی درگیر نیز سفید می‌شوند.

لکه‌های ویتیلیگو معمولاً درد یا خارش ایجاد نمی‌کنند. با این حال، تغییر رنگ در نواحی قابل مشاهده می‌تواند بر کیفیت زندگی و وضعیت روانی فرد تأثیر بگذارد.

ویتیلیگو چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص ویتیلیگو معمولاً با معاینه متخصص پوست انجام می‌شود.

در صورت نیاز، از لامپ وود برای مشخص‌تر کردن نواحی فاقد رنگدانه استفاده می‌شود. این بررسی به‌ویژه در افراد با پوست روشن و ضایعات مراحل اولیه می‌تواند مفید باشد.

در معاینه، میزان گسترش بیماری، محل لکه‌ها، ایجاد ضایعات جدید و سرعت پیشرفت بررسی می‌شود.

ویتیلیگو ممکن است همراه با برخی بیماری‌های خودایمنی، به‌ویژه بیماری‌های خودایمنی تیروئید، دیده شود. بنابراین، بر اساس سابقه پزشکی و یافته‌های بالینی فرد، ممکن است بررسی‌های تکمیلی درخواست شود.

آیا ویتیلیگو قابل درمان است؟

بله. با درمان مناسب می‌توان پیشرفت بیماری را کنترل کرد و در برخی نواحی به بازگشت رنگ طبیعی پوست کمک کرد.

با این حال، پاسخ به درمان در همه بیماران یکسان نیست.

نوع بیماری، مدت ابتلا، میزان فعالیت، محل ضایعات و وضعیت سلول‌های رنگدانه‌ساز در فولیکول‌های مو می‌توانند بر نتیجه درمان تأثیر بگذارند.

ضایعات صورت و گردن ممکن است پاسخ بهتری به درمان بدهند، در حالی که بازگشت رنگ در نوک انگشتان، دست‌ها و پاها می‌تواند دشوارتر باشد.

روش‌های درمان ویتیلیگو

۱. درمان‌های موضعی

در موارد محدود ویتیلیگو و برای بیماران مناسب، می‌توان از کرم‌های حاوی کورتیکواستروئید یا مهارکننده‌های کلسینورین مانند تاکرولیموس استفاده کرد.

انتخاب درمان بر اساس محل ضایعه، سن بیمار و ویژگی‌های بالینی انجام می‌شود.

۲. نوردرمانی با UVB باند باریک

نوردرمانی با UVB باند باریک (NB-UVB) از روش‌هایی است که سال‌ها در درمان ویتیلیگو به کار رفته و اثربخشی آن در پژوهش‌های علمی بررسی و تأیید شده است.

این روش به‌ویژه در ویتیلیگوی گسترده قابل انتخاب است. درمان معمولاً به‌صورت چند جلسه در هفته انجام می‌شود و ظاهر شدن پاسخ قابل توجه ممکن است چند ماه زمان ببرد.

۳. نوردرمانی هدفمند

لیزر اگزایمر ۳۰۸ نانومتر یا دستگاه‌های مجهز به لامپ اگزایمر، از روش‌های نوردرمانی هدفمند هستند که می‌توان برای ضایعات محدود ویتیلیگو به کار برد.

در این روش‌ها، نور مستقیماً به نواحی درگیر پوست تابانده می‌شود.

۴. درمان‌های هدفمند جدید

شناخت بهتر سازوکارهای ایمنی دخیل در ویتیلیگو، به توسعه داروهای جدید کمک کرده است.

یکی از این داروها، کرم روکسولیتینیب ۱٫۵ درصد، از گروه مهارکننده‌های JAK است. مطالعات بالینی نشان داده‌اند که این دارو می‌تواند در برخی بیماران مبتلا به ویتیلیگوی غیرسگمنتال به بازگشت رنگدانه کمک کند.

مناسب بودن این درمان، ایمنی آن و شرایط دسترسی در ترکیه باید به‌طور جداگانه توسط پزشک بررسی شود.

۵. درمان‌های جراحی

در برخی ضایعات محدود ویتیلیگو که مدت طولانی پیشرفت نکرده‌اند و به درمان‌های دیگر مقاوم‌اند، می‌توان روش‌های جراحی مبتنی بر پیوند سلول‌های رنگدانه‌ساز را در نظر گرفت.

این روش‌ها برای همه بیماران مناسب نیستند.

درمان ویتیلیگو چقدر طول می‌کشد؟

درمان ویتیلیگو به صبر و پیگیری منظم نیاز دارد.

از آنجا که تولید رنگدانه به‌آرامی انجام می‌شود، پاسخ به درمان معمولاً طی چند ماه ارزیابی می‌شود، نه چند هفته.

در برخی بیماران، بازگشت رنگ طی چند ماه مشاهده می‌شود؛ در برخی دیگر، درمان طولانی‌تری لازم است.

به دلیل احتمال ایجاد دوباره لکه‌های سفید پس از درمان، در صورت نیاز درمان نگهدارنده و پیگیری منظم توسط متخصص پوست برنامه‌ریزی می‌شود.

افراد مبتلا به ویتیلیگو به چه نکاتی باید توجه کنند؟

در نواحی مبتلا به ویتیلیگو، کاهش رنگدانه باعث می‌شود محافظت طبیعی پوست در برابر نور خورشید کمتر شود.

به همین دلیل، استفاده از ضدآفتاب مناسب، پیشگیری از آفتاب‌سوختگی و محافظت از پوست در برابر آسیب اهمیت دارد.

استفاده خودسرانه از دوزهای بالای اشعه فرابنفش یا سولاریوم توصیه نمی‌شود.

هیچ رژیم غذایی یا مکمل ویتامینی خاصی وجود ندارد که از بین بردن ویتیلیگو با آن اثبات شده باشد. مصرف خودسرانه مکمل‌ها بدون تشخیص کمبود نیز مناسب نیست.

ارزیابی و پیگیری توسط متخصص پوست

در درمان ویتیلیگو، علاوه بر ظاهر لکه‌های سفید، باید فعال بودن بیماری، ایجاد ضایعات جدید و کیفیت زندگی بیمار نیز بررسی شود.

در مطب تخصصی پوست دکتر آرمین مشتاق، بیماران مبتلا به ویتیلیگو معاینه می‌شوند و گزینه‌های مناسب درمان و پیگیری بر اساس نوع، گستردگی و فعالیت بیماری بررسی می‌شوند.

در ویتیلیگو، ارزیابی زودهنگام، پیگیری منظم و برنامه‌ریزی درمان متناسب با شرایط هر فرد اهمیت دارد.