اگزما نام کلی گروهی از بیماری‌های التهابی پوست است که با قرمزی، خشکی، خارش و گاهی ترک‌خوردگی یا ترشح مایع از پوست ظاهر می‌شوند.

یکی از شایع‌ترین انواع آن، درماتیت آتوپیک است.

درماتیت آتوپیک معمولاً در کودکی شروع می‌شود، اما در بزرگسالان نیز دیده می‌شود. بیماری ممکن است دوره‌هایی از تشدید داشته باشد و به پیگیری طولانی‌مدت نیاز پیدا کند.

اگزما مسری نیست. با درمان مناسب و مراقبت منظم از پوست می‌توان علائم را تا حد زیادی کنترل کرد.

اگزما چرا ایجاد می‌شود؟

ضعیف شدن سد محافظ پوست و پاسخ التهابی سیستم ایمنی، نقش مهمی در ایجاد اگزما دارند.

سد پوستی در حالت طبیعی از هدر رفتن رطوبت جلوگیری می‌کند و در برابر مواد محیطی محافظت ایجاد می‌کند. در درماتیت آتوپیک، عملکرد این سد ممکن است مختل شود.

عوامل مؤثر در ایجاد یا تشدید بیماری می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• زمینه ژنتیکی
• اختلال در سد محافظ پوست
• پاسخ التهابی بیش از حد سیستم ایمنی
• صابون، شوینده‌ها و مواد تحریک‌کننده
• هوای سرد و خشک
• تعریق و گرمای زیاد
• برخی مواد حساسیت‌زا

با این حال، همه انواع اگزما ناشی از آلرژی نیستند. بنابراین، انجام آزمایش آلرژی به‌صورت روتین برای همه بیماران ضروری نیست.

علائم اگزما چیست؟

بارزترین علامت اگزما، خارش است.

علائم دیگر می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• خشکی و پوسته‌ریزی
• قرمزی یا تغییر رنگ پوست
• برجستگی‌های خارش‌دار
• ترک‌خوردگی و گاهی ترشح مایع از پوست
• ضخیم شدن پوست بر اثر خاراندن طولانی‌مدت
• افزایش خارش در شب و اختلال خواب

در نوزادان، به‌ویژه گونه‌ها، پوست سر و سطح خارجی بازوها و پاها ممکن است درگیر شوند.

در کودکان بزرگ‌تر، داخل آرنج و پشت زانو از نواحی شایع درگیری هستند.

در بزرگسالان، اگزما می‌تواند در دست‌ها، صورت، پلک‌ها، گردن و نواحی مختلف بدن ایجاد شود.

انواع اگزما کدام‌اند؟

درماتیت آتوپیک

یک بیماری التهابی و عودکننده پوست است که معمولاً با خشکی و خارش شدید همراه است.

درماتیت تماسی

در اثر تماس پوست با مواد تحریک‌کننده یا حساسیت‌زا ایجاد می‌شود. شوینده‌ها، محصولات آرایشی، فلزات و برخی مواد مورد استفاده در محیط کار می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

اگزمای دست

ممکن است با شست‌وشوی مکرر دست، تماس با شوینده‌ها، استفاده از دستکش، مواجهه‌های شغلی یا زمینه آتوپیک ارتباط داشته باشد.

درماتیت سبورئیک

می‌تواند در نواحی دارای غدد چربی فراوان، مانند پوست سر، اطراف ابروها، کناره‌های بینی و سینه، با قرمزی و پوسته‌ریزی ظاهر شود.

از آنجا که درمان این بیماری‌ها ممکن است متفاوت باشد، تشخیص درست اهمیت دارد.

اگزما چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص اگزما معمولاً بر اساس معاینه متخصص پوست و شرح حال بیمار انجام می‌شود.

در معاینه، محل ضایعات، ویژگی‌های خارش، زمان شروع بیماری و عوامل محرک احتمالی بررسی می‌شوند.

در صورت احتمال درماتیت تماسی آلرژیک، ممکن است تست پچ لازم باشد.

برای تشخیص درماتیت آتوپیک، آزمایش خون واحدی که انجام آن برای همه ضروری باشد، وجود ندارد.

روش‌های امروزی درمان اگزما

هدف درمان، کاهش خارش و التهاب، ترمیم سد پوستی و پیشگیری از دوره‌های تشدید است.

درمان بر اساس نوع و شدت بیماری، سن بیمار و نواحی درگیر برنامه‌ریزی می‌شود.

۱. مرطوب‌کننده‌ها و ترمیم سد پوستی

استفاده منظم از مرطوب‌کننده، پایه اصلی درمان درماتیت آتوپیک است.

مرطوب‌کننده‌های مناسب از سد پوستی حمایت می‌کنند، از دست رفتن آب را کاهش می‌دهند و به تسکین خارش ناشی از خشکی کمک می‌کنند.

مرطوب‌کننده باید هم در دوره‌های تشدید و هم زمانی که بیماری آرام است، استفاده شود.

۲. کورتیکواستروئیدهای موضعی

در دوره‌های تشدید اگزما، می‌توان از کرم‌ها یا پمادهای حاوی کورتیکواستروئید برای کاهش قرمزی و التهاب استفاده کرد.

قدرت دارو، محل مصرف و مدت درمان باید توسط متخصص پوست تعیین شود.

این داروها در صورت مصرف صحیح مؤثرند، اما استفاده طولانی‌مدت و بدون نظارت می‌تواند عوارض ایجاد کند.

۳. درمان‌های موضعی غیرکورتونی

مهارکننده‌های کلسینورین مانند تاکرولیموس و پیمکرولیموس، به‌ویژه برای نواحی حساس مانند صورت، پلک‌ها و چین‌های پوستی، در بیماران مناسب قابل انتخاب هستند.

در برخی بیماران نیز می‌توان از این داروها به‌صورت متناوب برای پیشگیری از تشدید بیماری استفاده کرد.

۴. درمان‌های موضعی نسل جدید

در سال‌های اخیر، درمان‌های موضعی جدیدی توسعه یافته‌اند که سازوکارهای التهابی درماتیت آتوپیک را هدف قرار می‌دهند.

مهارکننده‌های موضعی JAK، مهارکننده‌های PDE-4 و داروهای مؤثر بر گیرنده آریل هیدروکربن از این گروه هستند.

موادی مانند روکسولیتینیب، روفلومیلاست و تاپیناروف در گروه‌های مشخصی از بیماران بررسی شده‌اند و در برخی کشورها مجوز گرفته‌اند.

مناسب بودن این درمان‌ها و شرایط دسترسی به آن‌ها در ترکیه باید جداگانه بررسی شود.

۵. نوردرمانی

در بیماران مناسب، می‌توان از نوردرمانی با UVB باند باریک (NB-UVB) استفاده کرد.

این روش یکی از گزینه‌های قابل بررسی، به‌ویژه در درماتیت آتوپیک گسترده‌ای است که به درمان‌های دیگر پاسخ کافی نداده است.

۶. درمان‌های بیولوژیک

در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های مهمی در درمان درماتیت آتوپیک متوسط تا شدید رخ داده است.

داروهای بیولوژیک مانند دوپیلوماب، ترالوکینوماب و لبریکیزوماب، پیام‌های ایمنی مشخصی را هدف قرار می‌دهند که در فرایندهای التهابی بیماری نقش دارند.

نمولیزوماب نیز از درمان‌های جدیدی است که مسیر پیام‌رسانی IL-31، به‌ویژه مرتبط با خارش، را هدف قرار می‌دهد.

متخصص پوست می‌تواند این درمان‌ها را برای بیماران مناسبی که مراقبت و درمان معمول برایشان کافی نبوده است، در نظر بگیرد.

۷. مهارکننده‌های JAK

مهارکننده‌های JAK مانند اوپاداسیتینیب، آبروسیتینیب و باریسیتینیب، از گزینه‌های درمان سیستمیک مؤثر برای برخی بیماران مبتلا به درماتیت آتوپیک متوسط تا شدید هستند.

با این حال، به دلیل خطر عفونت و سایر عوارض مهم، مصرف این داروها به انتخاب دقیق بیمار، بررسی‌های لازم و پیگیری منظم نیاز دارد.

این داروها برای همه بیماران مناسب نیستند.

آیا اگزما کاملاً برطرف می‌شود؟

اگزما در برخی کودکان با افزایش سن به‌طور قابل توجهی کاهش می‌یابد، اما در بعضی افراد تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند.

برای درماتیت آتوپیک، درمان واحدی وجود ندارد که در همه بیماران بهبودی قطعی و دائمی ایجاد کند.

با این حال، با درمان‌های امروزی می‌توان بیماری را برای مدت طولانی کنترل کرد.

توصیه‌های مراقبت روزانه برای پوست مبتلا به اگزما

مراقبت روزانه یکی از مهم‌ترین بخش‌های درمان است.

• با آب ولرم و به‌مدت کوتاه دوش بگیرید.
• از صابون‌های قوی و شوینده‌هایی که بیش از حد کف می‌کنند، پرهیز کنید.
• پس از دوش، زمانی که پوست هنوز کمی نم‌دار است، مرطوب‌کننده بزنید.
• محصولات بدون عطر و سازگار با پوست خود را انتخاب کنید.
• دست‌کم روزی دو بار یا بر حسب نیاز از مرطوب‌کننده استفاده کنید.
• عوامل محرک فردی، مانند تعریق و گرمای زیاد، را کنترل کنید.
• برای کاهش آسیب ناشی از خاراندن، ناخن‌ها را کوتاه نگه دارید.
• داروهای تجویزشده را به‌مدتی که پزشک مشخص کرده است، مصرف کنید.

استفاده خودسرانه از ترکیبات گیاهی، اسانس‌ها یا محصولات تحریک‌کننده برای درمان اگزما توصیه نمی‌شود.

آیا تغذیه در افراد مبتلا به اگزما اهمیت دارد؟

آلرژی غذایی ممکن است در برخی افراد مبتلا به درماتیت آتوپیک وجود داشته باشد، اما نباید تصور کرد که همه بیماران مبتلا به اگزما آلرژی غذایی دارند.

حذف مواد غذایی اصلی مانند شیر، تخم‌مرغ و گندم بدون توصیه پزشک، به‌ویژه در کودکان، ممکن است به مشکلات تغذیه‌ای منجر شود.

محدودیت‌های غذایی باید فقط پس از ارزیابی بالینی مناسب اعمال شوند.

چه زمانی باید به متخصص پوست مراجعه کرد؟

اگر اگزما مرتب عود می‌کند، خارش شدید ایجاد می‌کند، خواب را مختل می‌کند یا بر زندگی روزمره تأثیر می‌گذارد، ارزیابی متخصص پوست توصیه می‌شود.

ایجاد دلمه‌های زرد، ترشح چرکی، درد فزاینده، تب یا قرمزی‌ای که به‌سرعت گسترش می‌یابد، نیاز به بررسی از نظر عفونت دارد.

به‌ویژه بروز تاول‌های دردناک و خوشه‌ایِ پر از مایع و ضایعاتی که به‌سرعت گسترش می‌یابند، ممکن است به ارزیابی فوری نیاز داشته باشد.

ارزیابی و پیگیری توسط متخصص پوست

در درمان اگزما، علاوه بر کاهش ضایعات موجود، تقویت سد محافظ پوست و پیشگیری از دوره‌های تشدید نیز اهمیت دارد.

در مطب تخصصی پوست دکتر آرمین مشتاق، بیماران مبتلا به اگزما معاینه می‌شوند و بر اساس نوع و شدت بیماری، عوامل محرک احتمالی و درمان‌های قبلی، برنامه درمان و پیگیری متناسب با شرایط هر فرد تنظیم می‌شود.

در اگزما، تشخیص درست، استفاده منظم از مرطوب‌کننده و درمان ضدالتهابی مناسب، پایه اصلی کنترل طولانی‌مدت بیماری هستند.