Egzama, deride kızarıklık, kuruluk, kaşıntı ve zaman zaman çatlama veya sulanmayla kendini gösteren iltihabi deri hastalıklarının genel adıdır.

En sık görülen türlerinden biri atopik dermatit olarak bilinir.

Atopik dermatit genellikle çocukluk döneminde başlamakla birlikte yetişkinlerde de görülebilir. Hastalık dönem dönem alevlenebilir ve uzun süreli takip gerektirebilir.

Egzama bulaşıcı değildir. Uygun tedavi ve düzenli cilt bakımıyla belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Egzama Neden Oluşur?

Egzama gelişiminde derinin koruyucu bariyerinin zayıflaması ve bağışıklık sisteminin oluşturduğu iltihabi yanıt önemli rol oynar.

Normalde deri bariyeri, nem kaybını önler ve çevresel maddelere karşı koruma sağlar. Atopik dermatitte bu bariyer işlevi bozulabilir.

Hastalığın gelişimini etkileyen faktörler arasında:

• Genetik yatkınlık

• Deri bariyerinin bozulması

• Bağışıklık sisteminin aşırı iltihabi yanıtı

• Sabun, deterjan ve tahriş edici maddeler

• Soğuk ve kuru hava

• Terleme ve aşırı sıcaklık

• Bazı alerjenler

yer alabilir.

Ancak her egzama alerji nedeniyle oluşmaz. Bu nedenle her hastaya rutin olarak alerji testi yapılması gerekli değildir.

Egzama Belirtileri Nelerdir?

Egzamanın en belirgin bulgusu kaşıntıdır.

Bunun yanında:

• Ciltte kuruluk ve pullanma

• Kızarıklık veya deri renginde değişiklik

• Kaşıntılı kabarıklıklar

• Çatlaklar ve bazen sulanma

• Uzun süreli kaşıma sonucunda deride kalınlaşma

• Gece artan kaşıntı ve uyku bozukluğu

görülebilir.

Bebeklerde özellikle yanaklar, saçlı deri ve kol-bacakların dış yüzleri etkilenebilir.

Daha büyük çocuklarda dirsek içleri ve diz arkaları sık tutulan bölgelerdir.

Yetişkinlerde ise el, yüz, göz kapakları, boyun ve vücudun farklı bölgelerinde egzama gelişebilir.

Egzama Çeşitleri Nelerdir?

Atopik Dermatit

Genellikle kuru cilt ve yoğun kaşıntıyla seyreden, tekrarlayıcı özellik gösteren iltihabi bir deri hastalığıdır.

Kontakt Dermatit

Derinin tahriş edici veya alerjik maddelerle teması sonucunda gelişebilir. Deterjanlar, kozmetik ürünler, metaller ve bazı mesleki maddeler etkili olabilir.

El Egzaması

Sık el yıkama, deterjan teması, eldiven kullanımı, mesleki maruziyetler veya atopik yatkınlıkla ilişkili olabilir.

Seboreik Dermatit

Saçlı deri, kaş çevresi, burun kenarları ve göğüs gibi yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde kızarıklık ve kepeklenmeyle kendini gösterebilir.

Bu hastalıkların tedavileri birbirinden farklı olabileceği için doğru tanı önemlidir.

Egzama Nasıl Teşhis Edilir?

Egzama tanısı çoğunlukla dermatolojik muayene ve hastanın öyküsüyle konulur.

Muayenede döküntülerin yerleşimi, kaşıntı özellikleri, hastalığın başlangıcı ve olası tetikleyiciler değerlendirilir.

Alerjik kontakt dermatit düşünülen hastalarda yama testi (patch test) gerekebilir.

Atopik dermatit tanısı için herkese uygulanması gereken tek bir kan testi bulunmamaktadır.

Güncel Egzama Tedavi Yöntemleri

Egzama tedavisinde amaç kaşıntıyı ve iltihabı azaltmak, deri bariyerini onarmak ve yeni alevlenmeleri önlemektir.

Tedavi hastalığın türüne, şiddetine, hastanın yaşına ve etkilenen bölgelere göre planlanır.

1. Nemlendirici ve Deri Bariyeri Tedavisi

Atopik dermatit tedavisinin temelinde düzenli nemlendirici kullanımı bulunur.

Uygun nemlendiriciler deri bariyerini destekler, su kaybını azaltır ve kurulukla ilişkili kaşıntının hafiflemesine yardımcı olur.

Nemlendiriciler yalnızca egzama alevlendiğinde değil, hastalık sakin dönemindeyken de kullanılmalıdır.

2. Topikal Kortikosteroidler

Egzamanın alevlendiği dönemlerde kızarıklık ve iltihabı azaltmak amacıyla kortikosteroid içeren kremler veya merhemler kullanılabilir.

İlacın gücü, uygulama bölgesi ve tedavi süresi dermatoloji uzmanı tarafından belirlenmelidir.

Uygun şekilde kullanıldığında etkili olan bu ilaçların kontrolsüz ve uzun süreli kullanılması yan etkilere yol açabilir.

3. Kortizon İçermeyen Topikal Tedaviler

Takrolimus ve pimekrolimus gibi kalsinörin inhibitörleri, özellikle yüz, göz kapağı ve deri kıvrımları gibi hassas bölgelerde uygun hastalarda tercih edilebilir.

Bu ilaçlar ayrıca seçilmiş hastalarda alevlenmeleri önlemek amacıyla aralıklı kullanılabilir.

4. Yeni Nesil Topikal Tedaviler

Son yıllarda atopik dermatitte iltihabi mekanizmaları hedefleyen yeni topikal tedaviler geliştirilmiştir.

Topikal JAK inhibitörleri, PDE-4 inhibitörleri ve aril hidrokarbon reseptörünü etkileyen ilaçlar bunlar arasındadır.

Ruxolitinib, roflumilast ve tapinarof gibi etkin maddeler belirli hasta gruplarında araştırılmış ve bazı ülkelerde ruhsatlandırılmıştır.

Bu tedavilerin uygunluğu ve Türkiye'deki erişim koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

5. Fototerapi

Uygun hastalarda dar bant UVB (NB-UVB) fototerapisi kullanılabilir.

Özellikle yaygın ve diğer tedavilere yeterince yanıt vermeyen atopik dermatitte değerlendirilebilen seçeneklerden biridir.

6. Biyolojik Tedaviler

Orta ve ağır atopik dermatitin tedavisinde son yıllarda önemli gelişmeler yaşanmıştır.

Dupilumab, tralokinumab ve lebrikizumab gibi biyolojik ilaçlar, hastalığın iltihabi süreçlerinde rol oynayan belirli bağışıklık sinyallerini hedefler.

Nemolizumab ise özellikle kaşıntıyla ilişkili IL-31 sinyal yolunu hedefleyen yeni tedavilerden biridir.

Bu tedaviler standart bakımın yeterli olmadığı uygun hastalarda dermatoloji uzmanı tarafından değerlendirilebilir.

7. JAK İnhibitörleri

Upadacitinib, abrocitinib ve baricitinib gibi JAK inhibitörleri bazı orta ve ağır atopik dermatit hastalarında etkili sistemik tedavi seçenekleri arasındadır.

Ancak bu ilaçlar enfeksiyonlar ve diğer önemli yan etkiler açısından dikkatli hasta seçimi, gerekli tetkikler ve düzenli takip gerektirir.

Her hasta için uygun değildir.

Egzama Tamamen Geçer mi?

Egzama bazı çocuklarda yaş ilerledikçe belirgin şekilde hafifleyebilir. Bazı hastalarda ise yetişkinlikte de devam edebilir.

Atopik dermatitte bütün hastalar için kesin ve kalıcı bir iyileşme sağlayan tek bir tedavi bulunmamaktadır.

Bununla birlikte güncel tedavilerle hastalık uzun süre kontrol altında tutulabilir.

Egzamalı Ciltler İçin Günlük Bakım Önerileri

Günlük bakım, tedavinin en önemli parçalarından biridir.

• Ilık suyla, çok uzun sürmeyen duşlar alın.

• Sert sabunlar ve aşırı köpüren temizleyicilerden kaçının.

• Duştan sonra cilt hafif nemliyken nemlendirici uygulayın.

• Parfümsüz ve cilt tarafından iyi tolere edilen ürünleri tercih edin.

• Nemlendiricinizi günde en az iki kez veya ihtiyaç duydukça kullanın.

• Terleme ve aşırı sıcaklık gibi kişisel tetikleyicileri kontrol edin.

• Kaşımaya bağlı deri hasarını azaltmak için tırnaklarınızı kısa tutun.

• Hekiminizin önerdiği ilaçları belirtilen süre boyunca kullanın.

Egzamayı tedavi etmek amacıyla bilinçsizce bitkisel karışımlar, uçucu yağlar veya tahriş edici ürünler uygulanması önerilmez.

Egzama Hastalarında Beslenme Önemli midir?

Besin alerjisi bazı atopik dermatit hastalarında birlikte bulunabilir. Ancak her egzama hastasında besin alerjisi olduğu düşünülmemelidir.

Özellikle çocuklarda doktor önerisi olmadan süt, yumurta, buğday gibi temel besinlerin diyetten çıkarılması beslenme sorunlarına yol açabilir.

Beslenme kısıtlamaları yalnızca uygun klinik değerlendirme sonucunda yapılmalıdır.

Ne Zaman Dermatoloji Uzmanına Başvurulmalı?

Egzama sık tekrarlıyorsa, şiddetli kaşıntıya neden oluyorsa, uykuyu bozuyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa dermatolojik değerlendirme önerilir.

Deri üzerinde sarı kabuklanma, irin, giderek artan ağrı, ateş veya hızla yayılan kızarıklık gelişmesi enfeksiyon açısından değerlendirme gerektirir.

Özellikle ağrılı, kümelenmiş su dolu kabarcıkların ve hızlı yayılan deri lezyonlarının ortaya çıkması acil değerlendirme gerektirebilir.

Dermatolojik Değerlendirme ve Takip

Egzama tedavisinde yalnızca mevcut döküntüleri azaltmak değil, cildin koruyucu bariyerini desteklemek ve yeni alevlenmeleri önlemek de önemlidir.

Uzm. Dr. Armin Müştak Dermatoloji Muayenehanesi'nde egzama hastaları dermatolojik muayene ile değerlendirilir. Hastalığın tipi, şiddeti, olası tetikleyicileri ve önceki tedavileri dikkate alınarak kişiye özel tedavi ve takip planı oluşturulur.

Egzamada doğru tanı, düzenli nemlendirici kullanımı ve uygun iltihap giderici tedavi, hastalığın uzun dönem kontrolünde temel yaklaşımdır.