Ürtiker, halk arasında kurdeşen olarak bilinen, deride aniden ortaya çıkan kaşıntılı, kabarık ve genellikle kızarık döküntülerle kendini gösteren bir deri hastalığıdır.

Döküntüler vücudun farklı bölgelerinde oluşabilir, birkaç saat içerisinde kaybolabilir ve başka bölgelerde yeniden ortaya çıkabilir.

Bazı hastalarda dudaklarda, göz kapaklarında veya vücudun diğer bölgelerinde daha derin şişlikler gelişebilir. Bu duruma anjiyoödem adı verilir.

Ürtiker bulaşıcı değildir ve her zaman alerji anlamına gelmez.

Ürtiker Neden Oluşur?

Ürtikerin temel mekanizmasında derideki mast hücrelerinden histamin ve diğer iltihabi maddelerin salınması rol oynar.

Bu durum küçük damarların geçirgenliğini artırarak deride kabarıklık, kızarıklık ve kaşıntıya neden olur.

Ürtikeri tetikleyebilen durumlar arasında enfeksiyonlar, bazı ilaçlar, besin alerjileri, fiziksel uyaranlar ve bağışıklık sistemiyle ilişkili mekanizmalar bulunur.

Özellikle kronik spontan ürtikerde çoğu zaman tek bir alerjen saptanamaz. Bazı hastalarda otoimmün mekanizmalar etkili olabilir.

Ürtikerin Belirtileri Nelerdir?

• Aniden ortaya çıkan kaşıntılı kabarıklıklar

• Kırmızı, pembe veya deri renginde döküntüler

• Yer değiştiren ve kaybolup tekrar oluşan lezyonlar

• Dudak ve göz kapaklarında şişlik

• Geceleri artabilen kaşıntı ve uyku bozukluğu

Tipik ürtiker kabarıklıkları genellikle 24 saat içerisinde iz bırakmadan kaybolur.

Aynı lezyon 24 saatten uzun sürüyor, ağrılı oluyor veya morarma bırakıyorsa başka hastalıkların araştırılması gerekebilir.

Akut ve Kronik Ürtiker Arasındaki Fark

Akut Ürtiker

Altı haftadan kısa süren ürtikerdir.

Enfeksiyonlar, ilaçlar veya bazı alerjik reaksiyonlarla ilişkili olabilir. Birçok hastada kısa süre içerisinde düzelir.

Kronik Ürtiker

Altı haftadan uzun süre tekrarlayan ürtiker olarak tanımlanır.

Kronik spontan ürtikerde kabarıklıklar belirgin bir dış uyaran olmadan ortaya çıkabilir.

Tetiklenebilir Ürtiker

Soğuk, sıcak, basınç, sürtünme, güneş ışığı veya vücut sıcaklığının artması gibi belirli uyaranlarla gelişebilir.

Bu hastalarda tetikleyicinin belirlenmesi tedavi planlamasında önemlidir.

Ürtiker Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı çoğunlukla hastanın öyküsü ve dermatolojik muayeneyle konulur.

Döküntüler muayene sırasında kaybolmuş olabileceğinden hastanın çektiği fotoğraflar yararlı olabilir.

Kronik spontan ürtikerde herkese geniş alerji panelleri yapılması önerilmez.

Hastanın öyküsüne ve muayenesine göre tam kan sayımı, CRP veya sedimantasyon gibi sınırlı tetkikler değerlendirilebilir. Uzman değerlendirmesinde total IgE ve anti-TPO gibi ek testler uygun görülebilir.

Diğer tetkikler yalnızca klinik bulgular doğrultusunda planlanır.

Güncel Ürtiker Tedavi Yöntemleri

Tedavide amaç kaşıntıyı, kabarıklıkları ve şişlikleri kontrol altına alarak hastanın günlük yaşamını rahatlatmaktır.

1. Antihistaminik Tedaviler

İkinci kuşak H1 antihistaminikler ürtiker tedavisinin ilk basamağını oluşturur.

Bu ilaçlar kaşıntı ve kabarıklıkların azalmasına yardımcı olur.

Kronik ürtikerde standart dozun yeterli olmadığı hastalarda, dermatoloji uzmanı gözetiminde bazı ikinci kuşak antihistaminiklerin dozu önerilen standart dozun dört katına kadar artırılabilir.

Bu uygulama her hasta ve her ilaç için uygun değildir.

2. Omalizumab Tedavisi

Standart antihistaminik tedavilere yeterli yanıt vermeyen kronik spontan ürtiker hastalarında omalizumab adlı biyolojik ilaç kullanılabilir.

Omalizumab, IgE üzerinden gerçekleşen bağışıklık mekanizmalarını hedefleyen bir tedavidir.

Uygun hastalarda kaşıntı ve ürtiker ataklarının kontrolünde önemli yarar sağlayabilir.

3. Yeni Hedefe Yönelik Tedaviler

Son yıllarda kronik spontan ürtiker tedavisinde yeni ilaçlar geliştirilmiştir.

Dupilumab, bağışıklık sistemindeki IL-4 ve IL-13 sinyal yollarını hedefleyen biyolojik bir tedavidir.

Remibrutinib ise mast hücresi aktivasyonuyla ilişkili BTK adlı enzimi hedefleyen, ağızdan kullanılan yeni bir ilaçtır.

Bu ilaçlar belirli hasta gruplarında yeni tedavi seçenekleri sunmaktadır. Türkiye'deki ruhsat, erişim ve kullanım koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

4. Dirençli Ürtiker Tedavileri

Birden fazla tedaviye rağmen kontrol altına alınamayan hastalarda siklosporin gibi farklı sistemik tedaviler uzman gözetiminde değerlendirilebilir.

Uzun süreli sistemik kortizon kullanımı kronik ürtikerde önerilmez.

Şiddetli alevlenmelerde kısa süreli sistemik kortikosteroid kullanımı yalnızca uygun hastalarda değerlendirilebilir.

Ürtiker Tamamen İyileşir mi?

Akut ürtiker çoğu hastada kısa süre içerisinde düzelebilir.

Kronik ürtiker ise aylarca veya daha uzun süre devam edebilir. Bununla birlikte birçok hastada zaman içerisinde kendiliğinden düzelme görülebilir.

Güncel tedavilerle belirtilerin tamamen veya büyük ölçüde kontrol altına alınması mümkündür.

Ürtiker Hastaları Nelere Dikkat Etmelidir?

• Döküntülerin ne zaman ortaya çıktığını ve olası tetikleyicileri takip edin.

• Gerekirse döküntülerin fotoğraflarını çekin.

• Çok sıcak duşlardan ve aşırı ısınmadan kaçının.

• Kaşıntıyı artıran sıkı giysiler ve sürtünmeyi azaltın.

• Aspirin ve bazı ağrı kesicilerin belirtileri artırabileceğini unutmayın.

• Kanıtlanmış besin alerjisi bulunmadıkça gereksiz ve katı diyetler uygulamayın.

• İlaçlarınızı hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.

Ürtiker Ne Zaman Tehlikeli Olabilir?

Ürtikere bazen anjiyoödem eşlik edebilir.

Dil veya boğazda şişme, nefes almada güçlük, ses değişikliği, bayılma veya belirgin tansiyon düşüklüğü gelişmesi acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Bu belirtiler ciddi alerjik reaksiyonun bir parçası olabilir. Böyle bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

Dermatolojik Değerlendirme ve Takip

Ürtiker tedavisinde hastalığın akut veya kronik olması, olası tetikleyiciler, atak sıklığı ve yaşam kalitesine etkisi değerlendirilir.

Uzm. Dr. Armin Müştak Dermatoloji Muayenehanesi'nde ürtiker hastaları dermatolojik muayene ile değerlendirilir. Gerektiğinde uygun tetkikler planlanır ve hastalığın özelliklerine göre kişiye özel tedavi ve takip yaklaşımı belirlenir.

Ürtikerde doğru tanı ve düzenli tedaviyle kaşıntı, kabarıklık ve tekrarlayan atakların önemli ölçüde kontrol altına alınması mümkündür.