اثر محصولی که روی پوست می‌زنیم، فقط به ماده مؤثره آن بستگی ندارد. فرمولاسیون محصول، محل استفاده و وضعیت پوست نیز بر نتیجه تأثیر می‌گذارند. به همین دلیل، انتخاب کرم، پماد یا ژل بخش مهمی از درمان‌های پوستی است.

پوست چگونه عبور مواد را کنترل می‌کند؟

خارجی‌ترین لایه پوست، یعنی لایه شاخی یا استراتوم کورنئوم، از سلول‌های محافظ و ساختارهای چربی میان آن‌ها تشکیل شده است. این لایه از یک سو اتلاف آب را محدود می‌کند و از سوی دیگر، سدی در برابر ورود مواد از محیط بیرون است.

همه موادی که روی پوست استفاده می‌شوند، به یک اندازه از این سد عبور نمی‌کنند. ویژگی‌های مولکولی ماده و ساختار پایه محصول بر میزان و سرعت نفوذ آن به پوست تأثیر می‌گذارند.

تفاوت کرم، پماد و ژل چیست؟

کرم‌ها فرآورده‌هایی هستند که هم فاز آبی و هم فاز چربی دارند. میزان چربی، قابلیت پخش شدن و شسته شدن آن‌ها به فرمولاسیونشان بستگی دارد.

پمادها، به‌ویژه انواع دارای پایه چرب، می‌توانند لایه پوشاننده‌تری روی پوست ایجاد کنند و اتلاف آب را کاهش دهند. این ویژگی ممکن است برای بعضی نواحی خشک و ضخیم‌شده پوست مفید باشد.

ژل‌ها فرآورده‌های نیمه‌جامدی هستند که مایع درون شبکه‌ای ژلی نگه داشته می‌شود. بسته به فرمولاسیون، ممکن است احساس چربی کمتری روی پوست باقی بگذارند. با این حال، بعضی ژل‌های حاوی مواد جانبی مانند الکل می‌توانند در پوست حساس باعث سوزش یا تحریک شوند.

هیچ‌یک از این شکل‌ها برای همه افراد برتر نیست. انتخاب بر اساس بیماری، محل استفاده و ویژگی‌های پوست فرد انجام می‌شود.

چه عواملی بر جذب از راه پوست تأثیر می‌گذارند؟

علاوه بر ویژگی‌های ماده مؤثره و فرمولاسیون محصول، سلامت سد پوستی و میزان رطوبت پوست نیز اهمیت دارند. جذب در پوست سالم ممکن است با پوست تحریک‌شده یا بیمار یکسان نباشد.

مقدار، دفعات و مدت استفاده و وسعت ناحیه نیز، به‌ویژه در محصولات دارویی، باید در نظر گرفته شوند. پوشاندن محل استفاده می‌تواند جذب بعضی داروها را افزایش دهد. بنابراین پوشاندن ناحیه‌ای که دارو روی آن استفاده شده است، باید طبق توصیه پزشک انجام شود.

آیا جذب بیشتر به معنای اثر بهتر است؟

همیشه این‌طور نیست. هدف از برخی محصولات، باقی ماندن روی سطح پوست و از برخی دیگر، رسیدن به لایه‌های مشخصی از پوست است. بعضی داروها نیز ممکن است پس از جذب از راه پوست وارد جریان خون شوند.

هدف درمان، افزایش جذب تا بیشترین حد ممکن نیست؛ بلکه رساندن مقدار مناسب ماده مؤثره به ناحیه هدف است.

دکتر آرمین مشتاق
متخصص پوست

این مطلب با هدف اطلاع‌رسانی عمومی تهیه شده است. درمان و انتخاب محصول باید بر اساس ارزیابی تخصصی پوست و متناسب با شرایط هر فرد انجام شود.