Alerjik kontakt dermatit, derinin temas ettiği belirli maddelere karşı bağışıklık sisteminin geliştirdiği, kızarıklık, kaşıntı ve egzama benzeri döküntülerle kendini gösteren iltihabi bir deri hastalığıdır.

Halk arasında temas egzaması veya cilt alerjisi olarak da bilinir.

Kozmetik ürünler, saç boyaları, parfümler, takılar ve bazı temizlik maddeleri hastalığı tetikleyebilir.

Alerjik kontakt dermatit bulaşıcı değildir. Sorumlu alerjenin belirlenmesi ve bu maddeden kaçınılması, tedavinin en önemli basamağıdır.

Alerjik Kontakt Dermatit Neden Oluşur?

Hastalık, bağışıklık sisteminin belirli bir maddeye karşı duyarlılık geliştirmesiyle ortaya çıkar.

Alerji gelişen maddeyle tekrar temas edildiğinde, genellikle saatler veya günler içerisinde deri reaksiyonu oluşabilir.

En sık karşılaşılan alerjenler arasında şunlar bulunur:

• Takı, saat ve metal aksesuarlardaki nikel

• Saç boyalarında bulunan parafenilendiamin (PPD)

• Parfüm ve koku verici maddeler

• Kozmetik ürünlerdeki bazı koruyucular

• Jel ve protez tırnak ürünlerindeki akrilatlar

• Kauçuk ürünlerindeki bazı kimyasal katkılar

• Bazı topikal ilaçların içerikleri

Bir ürünün doğal, bitkisel veya organik olması alerji oluşturmayacağı anlamına gelmez.

Alerjik Kontakt Dermatit Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen belirtiler:

• Deride kızarıklık ve yoğun kaşıntı

• Yanma ve hassasiyet

• Küçük kabarcıklar veya sulanma

• Kuruluk, pullanma ve çatlaklar

• Uzun süreli durumlarda deri kalınlaşması

Döküntüler genellikle alerjenle temas eden bölgelerde ortaya çıkar; ancak bazen temas alanının dışına da yayılabilir.

Yüz ve Göz Kapağı Egzaması

Kozmetik ürünler, parfümler, saç ürünleri veya tırnak kozmetiklerinden taşınan maddeler göz kapaklarında ve yüzde egzama oluşturabilir.

El Egzaması

Temizlik ürünleri, mesleki maddeler, eldiven bileşenleri veya kozmetik ürünler ellerde kontakt dermatite yol açabilir.

Saç Boyası Alerjisi

Saç boyalarındaki bazı maddeler saç çizgisinde, kulak çevresinde, yüzde ve boyunda kaşıntılı döküntülere neden olabilir.

Alerjik ve İrritan Kontakt Dermatit Arasındaki Fark

Her temas egzaması alerjik değildir.

Alerjik kontakt dermatit, bağışıklık sisteminin belirli bir maddeye karşı geliştirdiği gecikmiş tipte reaksiyon sonucu oluşur.

İrritan kontakt dermatit ise sık el yıkama, deterjanlar, çözücüler veya sürtünme gibi etkenlerle deri bariyerinin doğrudan zarar görmesi sonucunda gelişir.

İki durumun görünümü benzer olabilir ve bazen aynı hastada birlikte bulunabilir.

Doğru ayrım, korunma ve tedavinin planlanması açısından önemlidir.

Alerjik Kontakt Dermatit Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı, dermatolojik muayene ve hastanın temas ettiği ürünlerin ayrıntılı değerlendirilmesiyle konulur.

Gerekli hastalarda yama testi (patch test) uygulanabilir.

Yama testinde belirli alerjenler özel bantlar yardımıyla genellikle sırt bölgesine yerleştirilir. Bantlar çoğunlukla 48 saat sonra çıkarılır ve farklı günlerde değerlendirme yapılır.

Bazı gecikmiş reaksiyonların saptanabilmesi için daha geç kontrol gerekebilir.

Yama testi, ani gelişen alerjik reaksiyonları araştırmak için kullanılan prick testinden farklıdır.

Pozitif test sonucu, ilgili maddenin hastanın mevcut şikâyetleriyle ilişkili olup olmadığı değerlendirilerek yorumlanır.

Güncel Alerjik Kontakt Dermatit Tedavileri

1. Alerjenden Kaçınma

Tedavinin en önemli aşaması, sorumlu maddenin belirlenmesi ve mümkün olduğunca temastan kaçınılmasıdır.

Hastanın kullandığı kozmetiklerin, temizlik ürünlerinin ve diğer temas kaynaklarının içerikleri değerlendirilmelidir.

2. Topikal Kortikosteroidler

Alevlenme dönemlerinde kızarıklık, kaşıntı ve iltihabı azaltmak için uygun güçte kortikosteroid kremler veya merhemler kullanılabilir.

Uygulama bölgesi ve tedavi süresi dermatoloji uzmanı tarafından belirlenmelidir.

3. Kortizon İçermeyen Tedaviler

Yüz, göz kapakları ve deri kıvrımları gibi hassas bölgelerde, uygun hastalarda takrolimus veya pimekrolimus gibi topikal kalsinörin inhibitörleri değerlendirilebilir.

4. Deri Bariyerinin Onarılması

Parfümsüz, cilt tarafından iyi tolere edilen nemlendiriciler deri bariyerini desteklemeye yardımcı olur.

İrritan maddelerle teması azaltmak, uygun eldiven kullanmak ve nazik temizleyiciler tercih etmek özellikle el egzamasında önemlidir.

5. Şiddetli ve Dirençli Olgular

Yaygın veya ağır kontakt dermatitte kısa süreli sistemik tedaviler gerekebilir.

Kronik ve dirençli durumlarda tanının yeniden değerlendirilmesi, mesleki maruziyetlerin araştırılması ve uygun ileri tedavi seçeneklerinin belirlenmesi önemlidir.

Alerjik Kontakt Dermatit Tamamen Geçer mi?

Sorumlu alerjen doğru belirlenir ve teması önlenirse deri bulguları tamamen düzelebilir.

Ancak aynı maddeyle yeniden temas edildiğinde belirtiler tekrarlayabilir.

Alerjen duyarlılığı uzun süre devam edebileceği için ürün içeriklerini tanımak önemlidir.

Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Edilmeli?

• Yeni kozmetik ürünleri kullanırken içeriklerini inceleyin.

• Daha önce alerji gelişen maddelerden kaçının.

• Parfümsüz ve basit içerikli cilt bakım ürünleri tercih edin.

• Temizlik sırasında uygun koruyucu eldiven kullanın.

• Ellerinizi yıkadıktan sonra nemlendirin.

• Saç boyası veya tırnak ürünlerinden sonra gelişen reaksiyonları önemseyin.

• Şüpheli ürünlerin ambalajlarını ve içerik listelerini dermatolojik muayeneye getirin.

Ne Zaman Dermatoloji Uzmanına Başvurulmalı?

Egzama sürekli tekrarlıyorsa, belirli ürünlerle ilişkili görünüyorsa veya tedaviye rağmen düzelmiyorsa dermatolojik değerlendirme önerilir.

Özellikle yüz, göz kapakları ve ellerde uzun süren döküntülerde sorumlu alerjenin araştırılması yararlı olabilir.

Saç boyası veya başka bir üründen hemen sonra nefes darlığı, dilde ya da boğazda şişme gelişmesi ise acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Dermatolojik Değerlendirme ve Takip

Uzm. Dr. Armin Müştak Dermatoloji Muayenehanesi'nde kontakt dermatit şüphesi bulunan hastalar dermatolojik muayene ile değerlendirilir.

Hastanın kullandığı ürünler, mesleki maruziyetleri, deri bulguları ve önceki tedavileri incelenerek uygun tedavi ve korunma planı oluşturulur.

Gerekli görülen hastalarda yama testi için ileri değerlendirme planlanabilir.

Kontakt dermatitte kalıcı kontrolün anahtarı yalnızca egzamayı tedavi etmek değil, sorumlu maddeyi belirlemek ve tekrarlayan teması önlemektir.