Sedef hastalığı (psoriasis), deride kızarıklık, kalınlaşma ve beyazımsı-gümüş renkli pullanmalarla kendini gösteren, kronik ve bağışıklık sistemiyle ilişkili iltihabi bir hastalıktır.

En sık saçlı deri, dirsekler, dizler ve bel bölgesinde görülmekle birlikte vücudun farklı alanlarını, tırnakları ve bazen eklemleri de etkileyebilir.

Sedef hastalığı bulaşıcı değildir. Dokunma, sarılma veya ortak eşya kullanımıyla başka kişilere geçmez.

Günümüzde geliştirilen tedaviler sayesinde sedef hastalığı birçok hastada uzun süre kontrol altında tutulabilmektedir.

Sedef Hastalığı Neden Oluşur?

Sedef hastalığının gelişiminde genetik yatkınlık ve bağışıklık sisteminin oluşturduğu iltihabi yanıt önemli rol oynar.

Normalde deri hücreleri belirli bir düzen içerisinde yenilenir. Sedef hastalığında ise bağışıklık sisteminin etkisiyle deri hücrelerinin yenilenme süreci hızlanır ve yüzeyde kalın, pullu plaklar oluşur.

Hastalığın ortaya çıkmasını veya alevlenmesini etkileyebilen faktörler arasında şunlar bulunur:

• Genetik yatkınlık

• Bazı enfeksiyonlar

• Duygusal stres

• Derinin tahriş olması veya yaralanması

• Sigara ve aşırı alkol tüketimi

• Obezite

• Bazı ilaçlar

Her hastanın tetikleyicileri farklı olabilir.

Sedef Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen belirtiler:

• Deride keskin sınırlı, kızarık ve pullu plaklar

• Beyazımsı veya gümüş renkli kepeklenme

• Kaşıntı ve yanma

• Deride kuruluk ve çatlaklar

• Saçlı deride kalın kabuklanma

• Tırnaklarda küçük çukurcuklar, kalınlaşma veya tırnağın yatağından ayrılması

Bazı hastalarda eklem ağrısı, şişlik ve sabah tutukluğu da görülebilir.

Sedef Hastalığının Çeşitleri

Plak Tipi Psoriasis

Sedef hastalığının en sık görülen şeklidir. Dirseklerde, dizlerde, saçlı deride ve gövdede pullu plaklarla kendini gösterir.

Saçlı Deri Psoriasisi

Saçlı deride kızarıklık, yoğun kepeklenme ve kalın kabuklanmalar görülür. Bazen saç çizgisinin dışına taşabilir.

Guttat Psoriasis

Özellikle çocuklarda ve gençlerde, bazen boğaz enfeksiyonundan sonra, gövdede çok sayıda küçük damla şeklinde lezyon gelişebilir.

İnvers Psoriasis

Koltuk altı, kasık ve deri kıvrımlarında görülür. Bu bölgelerde pullanma daha az, kızarıklık ve tahriş daha belirgin olabilir.

Püstüler ve Eritrodermik Psoriasis

Daha nadir görülen, bazı durumlarda ağır seyredebililen psoriasis tipleridir. Yaygın kızarıklık, ateş, halsizlik veya çok sayıda püstül gelişmesi acil değerlendirme gerektirebilir.

Sedef Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı çoğunlukla dermatolojik muayene ile konulur.

Lezyonların görünümü, dağılımı, tırnak bulguları ve hastanın öyküsü değerlendirilir.

Gerektiğinde mantar enfeksiyonları, egzama ve diğer pullu deri hastalıklarından ayrım yapmak için ek incelemeler veya deri biyopsisi yapılabilir.

Güncel Sedef Hastalığı Tedavileri

Tedavi; hastalığın yaygınlığına, lezyonların yerleşimine, kaşıntının şiddetine, yaşam kalitesine ve eşlik eden hastalıklara göre planlanır.

1. Topikal Tedaviler

Hafif ve sınırlı sedef hastalığında genellikle ilk tercih cilde uygulanan ilaçlardır.

Kortikosteroidler: Derideki kızarıklık, kalınlaşma ve iltihabı azaltmaya yardımcı olur.

D vitamini analogları: Kalsipotriol gibi ilaçlar deri hücrelerinin aşırı çoğalmasını düzenlemeye yardımcı olabilir. Kortikosteroidlerle kombinasyon halinde de kullanılabilir.

Kalsinörin inhibitörleri: Yüz ve deri kıvrımları gibi hassas bölgelerde, uygun hastalarda dermatolog tarafından önerilebilir.

Yeni topikal tedaviler: Tapinarof ve roflumilast gibi kortizon içermeyen ilaçlar bazı ülkelerde psoriasis tedavisinde kullanılmaktadır. Türkiye'deki ruhsat ve erişim durumları ayrıca değerlendirilmelidir.

2. Saçlı Deri Sedef Hastalığının Tedavisi

Saçlı deri tutulumu bulunan hastalarda ilaç içeren losyonlar, solüsyonlar, köpükler veya şampuanlar kullanılabilir.

Kalın kabuklanmaların giderilmesinde uygun keratolitik ürünlerden yararlanılabilir.

Salisilik asit içeren preparatlar bazı hastalarda pulların yumuşatılmasına yardımcı olabilir.

Kabukların zorla kaldırılması, sert tarama ve tahriş edici uygulamalar önerilmez.

3. Fototerapi

Dar bant UVB (NB-UVB) fototerapisi, özellikle yaygın veya topikal tedavilere yeterli yanıt vermeyen sedef hastalarında kullanılabilir.

Tedavi belirli aralıklarla ve kontrollü dozlarda uygulanır.

Solaryum, tıbbi fototerapinin yerine geçmez.

4. Sistemik İlaç Tedavileri

Orta ve ağır psoriasis hastalarında veya özel bölgeleri etkileyen dirençli lezyonlarda ağızdan ya da enjeksiyon yoluyla kullanılan tedaviler gerekebilir.

Metotreksat, siklosporin, asitretin ve apremilast bu seçenekler arasındadır.

İlaç seçimi hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, gebelik planı ve güvenlik değerlendirmesine göre yapılır.

5. Biyolojik Tedaviler

Son yıllarda sedef hastalığının tedavisindeki en önemli gelişmelerden biri biyolojik ilaçlardır.

Bu tedaviler, hastalığın gelişiminde rol oynayan belirli bağışıklık sistemi sinyallerini hedefler.

Günümüzde kullanılan biyolojik tedavi grupları arasında:

• TNF-alfa inhibitörleri

• IL-17 inhibitörleri

• IL-23 inhibitörleri

• IL-12/23 inhibitörleri

bulunur.

Uygun hastalarda biyolojik tedavilerle deri lezyonlarında çok belirgin düzelme, hatta tamamen veya tama yakın temizlenme sağlanabilir.

Ancak bu tedaviler herkes için uygun değildir. Başlangıçta enfeksiyonlar ve diğer risk faktörleri değerlendirilir; tedavi sürecinde düzenli takip yapılır.

6. Yeni Hedefe Yönelik Ağızdan Tedaviler

TYK2 inhibitörleri, psoriasis tedavisinde geliştirilen daha yeni hedefe yönelik ilaç gruplarındandır.

Deucravacitinib, uygun orta ve ağır plak psoriasis hastalarında kullanılabilen bu gruptaki ilaçlardan biridir.

Bu ilaçların uygunluğu, güvenliği ve Türkiye'deki erişim koşulları dermatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Sedef Hastalığı Eklem Romatizmasına Neden Olur mu?

Bazı sedef hastalarında psoriatik artrit adı verilen iltihabi eklem hastalığı gelişebilir.

Özellikle şu belirtilere dikkat edilmelidir:

• Eklemlerde ağrı ve şişlik

• Sabahları belirgin tutukluk

• Parmakların tamamında şişme

• Topuk ağrısı

• Uzun süren iltihabi bel ağrısı

Bu belirtilerin bulunması durumunda dermatoloji ve romatoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesi önemlidir.

Erken tanı, kalıcı eklem hasarı riskinin azaltılması açısından değerlidir.

Sedef Hastalığı Başka Hastalıklarla İlişkili midir?

Psoriasis yalnızca deriyi etkileyen bir hastalık değildir.

Özellikle orta ve ağır hastalığı bulunan kişilerde obezite, metabolik sendrom, hipertansiyon, diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar gibi durumların değerlendirilmesi önemlidir.

Bu nedenle hastalık yönetiminde genel sağlık durumunun da göz önünde bulundurulması gerekir.

Sedef Hastalığı Tamamen Geçer mi?

Sedef hastalığı kronik seyirli bir hastalıktır. Her hastada kalıcı iyileşme sağlayan kesin bir tedavi henüz bulunmamaktadır.

Ancak güncel tedavilerle uzun süreli hastalık kontrolü ve bazı hastalarda derinin tamamen veya tama yakın temizlenmesi mümkündür.

Tedavi bırakıldıktan sonra hastalık tekrar alevlenebilir.

Sedef Hastaları Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Etmelidir?

• Cildinizi düzenli olarak nemlendirin.

• Çok sıcak suyla uzun süre duş almaktan kaçının.

• Kalın kabukları koparmayın.

• Cildinizi sert kese veya fırçalarla tahriş etmeyin.

• Sigara kullanıyorsanız bırakmaya çalışın.

• Alkol tüketimini sınırlayın.

• Kilo kontrolüne ve dengeli beslenmeye önem verin.

• Düzenli fiziksel aktivite yapın.

• Hekim önerisi olmadan ilaçlarınızı kesmeyin.

• Eklem ağrısı ve sabah tutukluğu gibi belirtileri doktorunuza bildirin.

Sedef hastalığını tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış özel bir diyet veya bitkisel karışım bulunmamaktadır.

Dermatolojik Değerlendirme ve Takip

Sedef hastalığı tedavisinde amaç yalnızca pullanmayı azaltmak değil, hastalığın uzun dönem kontrolünü sağlamak, yaşam kalitesini artırmak ve eşlik edebilecek sağlık sorunlarını değerlendirmektir.

Uzm. Dr. Armin Müştak Dermatoloji Muayenehanesi'nde psoriasis hastaları dermatolojik muayene ile değerlendirilir. Hastalığın tipi, yaygınlığı, yerleşimi ve önceki tedavileri dikkate alınarak kişiye özel tedavi ve takip planı oluşturulur.

Günümüzde sedef hastalığı için etkili tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Doğru tanı, uygun tedavi ve düzenli takip sayesinde hastalığın belirtileri önemli ölçüde kontrol altına alınabilir.